ਜਨਮੇਜਾ ਜੌਹਲ ਦਾ ਖਾਸ ਫ਼ੀਚਰ “ਸ਼ੀਸ਼ਾ”/ਸ਼ੀਸ਼ਾ 13 ਈ-20, ਟੀ-20 ਤੇ 420

ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੰਦੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਘੱਟ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਈ-20 ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਟੀ-20 ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ 420 ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਈ-20 ਪੈਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 420 ਬੰਦੇ ਵਿੱਚ।

ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਖੂਬੀ ਹੈ।

**ਈ-20** ਨੇ ਪੈਟਰੋਲ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸ਼-ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਪਾਓ ਤਾਂ ਨਾਲ ਐਥਨੌਲ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਮਾਲਕ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਲੇਜ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਵਧੇਰੇ ਖਰਚੇ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਹਿਸਾਬ ਹੈ—ਜਿਸਦਾ ਖਰਚਾ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੁਸੀਂ ਭਰਦੇ ਹੋ।

ਫਿਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ **ਟੀ-20**।

ਇਹ ਵੀਹ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਨਾ ਲੰਬੀ ਉਡੀਕ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਦੀ ਲੋੜ। ਗੇਂਦ ਆਈ ਤੇ ਬੱਲਾ ਘੁੰਮਿਆ। ਛੱਕਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤਾਲੀਆਂ, ਵਿਕਟ ਡਿੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼।

ਸਾਡੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੇ ਵੀ ਟੀ-20 ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਟੇ ਵੀਡੀਓ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਐਲਾਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਛੋਟੇ ਨਾਅਰੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਤਾ ਟੀ-20 ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਗੇਂਦ ‘ਤੇ ਛੱਕਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ।

ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਦਾ ਅੰਪਾਇਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ:

“ਦੇਖੋ ਜੀ, ਮਾਮਲਾ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ।”

ਪਰ ਅਸਲੀ ਕਹਾਣੀ **420** ਦੀ ਹੈ।

420 ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ 420 ਬੰਦਾ ਨਕਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ OTP ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ।”

ਹੁਣ WhatsApp ‘ਤੇ DP ਲਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੈਲੋ ਡੈਡੀ!”

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ 420 ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

**ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ 420 ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।**

ਹੁਣ 420 ਕੋਲ ਸੂਟ-ਬੂਟ ਵੀ ਹੈ, ਲੈਪਟਾਪ ਵੀ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ LinkedIn ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ—ਹੁਣ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਡਾਟਾ, ਐਲਗੋਰਿਦਮ, AI ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ 420 ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰ **420 ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।**

ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ 420 ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕੋਈ ਵੋਟ ਲੈਣ ਲਈ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੋਈ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਵੋਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਈ ਵੋਟ ਲੈ ਕੇ ਵਾਅਦਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:

“ਮੈਂ ਤਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮ ਹੈ।

ਹੁਣ ਲੋਕ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵਾਅਦਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹੀ ਖੇਡ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹੀ ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ।

**ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਗਲਤੀ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਕਰੇ।**

ਈ-20 ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਐਥਨੌਲ ਹੈ।

ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਓਵਰ ਹਨ।

ਪਰ 420 ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਝੂਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।

ਸ਼ਾਇਦ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪਰ ਜੇ ਮਸ਼ੀਨ ਸੱਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

**ਫਿਰ ਚੋਣਾਂ ਕੌਣ ਲੜੇਗਾ?**

ਇਸ ਲਈ ਫਿਲਹਾਲ ਈ-20 ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, ਟੀ-20 ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਿਓ ਅਤੇ 420 ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖੋ।

ਕਿਉਂਕਿ—

**ਈ-20 ਨਾਲ ਮਾਈਲੇਜ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ,
ਟੀ-20 ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ,
ਪਰ 420 ਨਾਲ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।**

ਤੇ ਜੇ 420 ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ—

**ਜੇਬ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ,
ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ,
ਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ।**

-ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ