ਕਹਾਣੀ/ਦਿਲਚਸਪੀ/ਡਾ. ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਟਕਪੂਰਾ

ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਛੀ ਸੀ | ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਨ | ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਉਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਾਉਣੀ,ਸਵਾਲ ਕਢਵਾਉਣੇ ,ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਲ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਛੁਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸਕੂਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੁਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ | ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਬੰਧੀ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਲ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ | ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਵਿਰਤੀ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਚੁਕਾ ਸੀ | ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਤਨੇਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ | ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸੈਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸੈਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਫਿਰ  ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਾਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ |

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰ ਦੇ ਸਨ | ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਅਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਗਏ ਬੱਚੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਅਰਾਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਲੈ ਕੇ ਖੇਡਣ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ |ਮਾਵਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਇਸ ਲਈ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ ਕਿਓਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਵੇਹਲਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ | ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਨਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਆਖਦਾ ਸੀ | ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੇ ਆਖਣ ਦਾ ਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਬਚੇ ਆਪਣਾ ਵੇਹਲਾ ਸਮਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਹੀ ਬਿਤਾਉਣ | ਕਾਫੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਛਡਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਖੁਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਖਿਡਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ | ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੋ -ਖੋ, ਕੋਟਲਾ ਛੁਪਾਕੀ ਆਦਿ ਖਿਡਾਉਣੀਆਂ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ | ਵਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੀਮ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |

ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਲੜਕੇ ਸਨ | ਚਾਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ | ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ | ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੌਸਮ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਕਹਾਣੀ ਅਜੇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸੀ | ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਅੰਦਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਸੀ | ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਸੀ | ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਹਾਲੇ ਵੇਹਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੇਹੜੇ ਅੰਦਰ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਕਿਆਰੀ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬੀਜਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ |

ਉਸ ਨੇ ਵਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਆਰੀ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਧੂ ਘਾਹ ਕੱਢਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ | ਬਚੇ ਰੰਬੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਗ ਪਏ | ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਘਾਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਢੇਰ ਲਗਾ ਦਿਤਾ | ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆਂ ਕਿ ਇਸ ਘਾਹ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਇਆ ਪੱਟ ਕੇ ਦੱਬ ਦੇਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਖਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਦ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ | ਇਸ ਤਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਬਚੇ ਰੁਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ | ਕਈ ਵਾਰ ਬਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਹਾਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਸੀ | ਇਕ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ | ਤਾਂ ਹਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਗੇ | ਛੋਟੇ ਬਚੇ ਅਗੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਡੇ ਬਚੇ ਪਿਛੇ ਹੋ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ |