ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਜੱਟ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜੀਵਨੀ

1. ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਨਮ: 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1415 ਈ.
ਸਥਾਨ: ਪਿੰਡ ਧੂਆਨ, ਤਹਿਸੀਲ ਦਿਓਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੋਂਕ, ਰਾਜਸਥਾਨ
ਪਿਤਾ: ਚੌਧਰੀ ਰਾਮਾ ਜੱਟ ਮਾਤਾ: ਮਾਤਾ ਧਨੀ ਜੀ
ਕਿੱਤਾ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਧੰਨਾ ਜੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ, ਪਰ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭੋਲੇ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਨ।

2. ਭਗਤੀ ਵੱਲ ਮੋੜਾ
ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਅਕਸਰ ਸਾਧੂ-ਸੰਤ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਠਾਕੁਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਠਾਕੁਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਠਾਕੁਰ ਮੰਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ।

ਧੰਨਾ ਜੀ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਰੋਟੀ ਠਾਕੁਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਖਾ, ਫੇਰ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ।” ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਰੋਟੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਭੁੱਖੇ ਧੰਨਾ ਜੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਅੜ ਗਏ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਠਾਕੁਰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ।

3. ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਭੋਲੇ ਭਾਅ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪਿਘਲ ਗਿਆ। ਠਾਕੁਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਧੰਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ “ਜਿਹੜਾ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਭਜੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।”

4. ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਬਾਣੀ
ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੇ ਪਖੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼:

ਰਾਗ ਆਸਾ, ਅੰਗ 488:
“ਗੋਪਾਲ ਤੇਰਾ ਆਰਤਾ ॥ ਜੋ ਜਨ ਤੁਮਰੀ ਭਗਤਿ ਕਰੰਤੇ ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰਤਾ ॥”

ਅਰਥ: ਹੇ ਗੋਪਾਲ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨੀਚ ਜਾਤਿ, ਅਨਪੜ੍ਹ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਜੋ ਸੇਵਕ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਾਰਜ ਸਵਾਰਦਾ ਹੈਂ।

ਕੁੱਲ 4 ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਭਗਤ ਬਾਣੀ’ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

5. ਸਮਕਾਲੀ ਭਗਤ
ਧੰਨਾ ਜੀ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਤ ਸਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ, ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਸਭ ਨੇ ਇਕੋ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ — ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ।

6. ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ
1475 ਈ. ਵਿਚ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਭਗਤ ਜੀ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ।

7. ਵਿਰਾਸਤ
1. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ, ਪਿੰਡ ਧੂਆਨ, ਟੋਂਕ, ਰਾਜਸਥਾਨ — ਹਰ ਸਾਲ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
2. ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਨੇਹਾ: ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਿਰਫ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨੋ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।
3. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਾਨ: 15 ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।

ਸਿੱਖਿਆ: ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਮੰਦਰਾਂ-ਮਸੀਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਭੋਲਾ ਭਾਅ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੋਲੋ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਜੱਟ ਕੀ ਜੈ