‘ਬਾਬਰਨਾਮਾ’

ਬਾਬਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਵਕਤ ਮਿਰਜ਼ੀਯੋਯੇਵ ਨੇ 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ‘ਓਲੀ ਦਰਾਜ਼ਲੀ ਦੋਸਤਲਿਕ’ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.4 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਦੋਸਤੀ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ’ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 1483 ਵਿੱਚ ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਦੀਜਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਣਮੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ, ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਬਰ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਲਈ ‘ਨਾਨੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾ ਦੇਂਗੇ’ (ਨਾਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਏਗੀ) ਵਾਕੰਸ਼ ਘੜਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਿਮਾਂਯੂੰ, ਫਿਰ ਅਕਬਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ-ਉਹ ਆਦਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਲਨਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਫਰਗਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ‘ਦੋਸਤੀ’ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਮਗਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਰ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੱਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਉਸੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ‘ਸਾਂਝੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿਰਾਸਤ’ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੋਸਤੀ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਦੀ ਕਬਰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅੰਦੀਜਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ‘ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੋਸਤੀ’ ਦਾ ਤਮਗਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਅੰਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਬਾਬਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਅੰਦੀਜਾਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਜੇ ਸਾਡੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਹਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਬਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਬਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।