ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਗਾਹ ਬਣੇ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ

ਮੋਹਾਲੀ, 28 ਮਾਰਚ – ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਗਾਹ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਪਣੀ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮਹੱਤਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰਬਰਡ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 304 ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਾਰਡਨ ਪੰਜਾਬ ਬਸੰਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ (ਆਈਐਫ਼ਐਸ) ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰਬਰਡ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਰੀਕੇ, ਨੰਗਲ, ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਕਾਂਜਲੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਸਰਵੇਖਣ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਬੰਬੇ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਛੀ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਰਡ ਵਾਚਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ। ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਾਲ ਕੁੱਲ 71,129 ਪੰਛੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 77,772 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 278 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 304 ਹੋ ਜਾਣਾ ਇਕ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਰੁਝਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਹ ਹਲਕਾ ਘਾਟ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ, ਹਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਰੋਪੜ, ਕਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਰਹੇ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ੍ਰੇਲੈਗ ਗੂਸ, ਬਾਰ-ਹੈੱਡਡ ਗੂਜ਼, ਗੈਡਵਾਲ, ਨੌਰਦਰਨ ਸ਼ੋਵੇਲਰ ਅਤੇ ਕਾਮਨ ਪੋਚਾਰਡ ਵਰਗੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਲਾਈਵੇਅ ਵਿਚ ਇਕ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਜਲਗਾਹ ਵਿਚ 441 ਕਾਮਨ ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਵਿਚ 11 ਕਾਲੇ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੇਬਜ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਪਰਿਆਵਰਣਕ ਕਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਯੋਗ ਧਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਕੇ, ਰੋਪੜ, ਕਾਂਜਲੀ, ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਰਫ 7 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਰਖਦਾ ਹੈ।