ਜਨਮੇਜਾ ਜੌਹਲ ਦਾ ਖਾਸ ਫ਼ੀਚਰ “ਸ਼ੀਸ਼ਾ”/ਸ਼ੀਸ਼ਾ 07 ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
“ਜਦੋਂ ਕਲਾ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”
ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਯੋਗਤਾ, ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ, ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਧੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੱਚ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ।
ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਭਰੋਸਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਵਪਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਵਪਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਨਾ ਦੇਣ। ਇੱਕ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਸ਼, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਚ ਦਾ ਸਥਾਈ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਵੀ ਵੰਡੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸੱਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਣਪ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ। ਕਲਾਕਾਰ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰੇ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਤਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਧੜੇਬੰਦੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਚਮਕ ਫਿੱਕੀ ਪੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ।
-ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
Share this content:
Post Comment