ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ

ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ ਕਿ ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸ੍ਰੀ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਸ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਦੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਤਨਜ਼ੀਆ ਮੀਮਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀ ਪਰਵਾਹ ਹੈ? ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਸੱਤਾ ’ਚ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਭੁੱਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸੀ। ਆਰ ਐੱਸ ਐੱਸ ਨੇ ਤਾਂ 2012-13 ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ, ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਤਕੜੇ ਧੜੇ ਨੇ (ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਮੋਦੀ ਦੇ ਹਾਣੀ ਸਨ, ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ) ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਚੌਹਾਨ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।

ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ‘ਸਰਬਸੰਮਤੀ’ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਖਰਲੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਏਜੰਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਇਹ ਸਨ: ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਔਖਾ ਸਮਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੰਘ ਨੇ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਖ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ), ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਵੱਧ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਜ਼ਾਰ-ਮੁਖੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਓਨਾ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਉਛਾਲੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ।

ਇਸ ਸਾਰੇ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਰਗੇ ਸੂਖ਼ਮ ਮੁੱਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੂਹਰਲੇ ਨੰਬਰਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਯੋਜਨਾ (ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ) ਤਹਿਤ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪਸਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਆਸੀ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣਿਆ। ਸ਼ਾਹ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਆਕਲਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯੂ ਪੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਜ ਸੀ।

ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਕਾਰਨ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜਾ ਬਣਨ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕੋ ਕੇਂਦਰ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਟੌਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਮਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੋਦੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਹਰ ਨਵੇਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੋਦੀ-ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਭਾਜਪਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਰ ਐੱਸ ਐੱਸ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰੁਤਬਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਘ ਹੁਣ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਕਤ ਦੇ ਇਸ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਮ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਨਾਂ ਨਿਤਿਨ ਨਬੀਨ ਜਦੋਂ ਜੇ ਪੀ ਨੱਢਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੰਨੋ-ਕੰਨ ਵੀ ਭਿਣਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਈ। ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਪਸਾਰ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿਆਸੀ ਰੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੇਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਮ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਰਟੀ ‘ਆਸਾਮ ਗਣ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ’ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ‘ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ’ ਦੇ ਅਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੂਲ ਆਸਾਮੀ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾ ਕੇ ਇਹ ਸੂਬਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪਰਖੱਚੇ ਉੱਡ ਗਏ। ਇਹੀ ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕੇ