ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ/ਡਾ. ਮਸੂਦ ਤਾਰਿਕ

​251. ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ।— (1) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਰਦੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ​(2) ਉਪ-ਧਾਰਾ (1) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ​(3) ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਸੂਬਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਉਪਾਅ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅੱਜ ਤੱਕ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਨਾਲ਼ ਬਦਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਬਲੋਚੀ ਆਦਿ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ।

​ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੰਧੀ ਹੈ। ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਸ਼ਤੋ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਲੋਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ, ਸਿੰਧ, ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ​ਸਿੰਧ, ਖਡੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਨੇ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ “ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ” ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

​ਵਰਨਾਕੂਲਰ (ਸਥਾਨਕ) ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗੁਆ ਫ੍ਰੈਂਕਾ (ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ) ​ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ (Vernacular) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ (Lingua Franca) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸਦੇ ਅਸਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (UK) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ/ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

​ਪੂਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ, ਕੂਟਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਹੂਲਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ। ​ਐਸਪੇਰਾਂਤੋ (Esperanto) ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਲਿੰਗੁਆ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ​ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ (ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ) ਸੀ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ—ਫ਼ਾਰਸੀ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।

​ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, 60% ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 20% ਹੋਰ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਉਰਦੂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ (Lingua Franca) ਨਹੀਂ ਹੈ—ਤਾਂ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ​ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਲਿੰਗੁਆ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

​ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (Lingua Francas) ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੌਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ​ਨਾ ਤਾਂ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਤਰਕ ਹੈ? ​ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ, ਗਲ਼ੀਆਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਡਾਕਖਾਨਿਆਂ, ਅਦਾਲਤਾਂ, ਥਾਣਿਆਂ, ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਉਰਦੂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਕੌਮੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

​ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ​ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਣਪੜ੍ਹ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਨਿਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ, ਆਦਰ ਜਾਂ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ—ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

​ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਿਛੋਕੜ

​ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਸਲੀ ਆਬਾਦੀ ਹਨ। ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਦੱਬੀ-ਕੁਚਲੀ ਅਤੇ ਵਾਂਝੀ ਕੌਮ ਹੈ। ਇਹ 1849 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਬਦਬੇ, ਗੰਗਾ-ਜਮੁਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੇਜਮੋਨੀ (supremacy), ਯੂ.ਪੀ. (UP) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਮੁਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਨਕਲਚੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ​ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਬੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ ਜਾਂ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ।

​ਪੰਜਾਬੀ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ, ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਹਾਜਿਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਹ “ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ” ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਬਲਕਿ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮ ਨਦਵਤੁਲ ਉਲਮਾ, ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ, ਅਤੇ ਬਰੇਲਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ​ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (UP) ਵਿੱਚ ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1866 ਵਿੱਚ, ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮ ਨਦਵਤੁਲ ਉਲਮਾ ਦੀ 1893 ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਰੇਲਵੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1904 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉਰਦੂ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਾਸਫੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਗ਼ੈਰ-ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਨਸਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

​ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਦੀਨ (ਧਰਮ) ਦਾ ਨਾਂ ਇਸਲਾਮ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮਾਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਕੇ ਅਹਿਮੀਅਤ, ਦੌਲਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ​ਮੁਸਲਿਮ ਪੰਜਾਬੀ—ਮੁਸਲਿਮ ਉੱਮਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ 9ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ—ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਧਾਰਤ ਦਾਰੂਲ ਉਲੂਮਾਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸਲਾਮੀ ਫਲਸਫਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।

​19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਪਾਤ 52% ਮੁਸਲਿਮ ਪੰਜਾਬੀ, 41% ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ, 6% ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ 1% ਹੋਰ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਾਂਝੇ “ਪੰਜਾਬੀ” ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕਜੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਕੌਮ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ, ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ​ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਖ਼ੈਬਰ ਦਰਰੇ ਤੱਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। 1839 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਸੀ ਲੜਾਈਆਂ, ਖੇਤਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਕਾਰਨ 1849 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋ ਗਿਆ।

​ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ, ਪੰਜਾਬ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਬਦਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ​ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਯੂ.ਪੀ. (UP) ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ. (CP) ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ-ਮਾਧਿਅਮ ਵਾਲ਼ੇ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਸਨੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ। ​ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ।

ਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ਼ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਿਮ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਇਸੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ​ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ​ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਜ ਸਿਆਸੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਲਹਿਦਗੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ। ​ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਆਈ: 2 ਮਿਲੀਅਨ (20 ਲੱਖ) ਮਾਰੇ ਗਏ, 20 ਮਿਲੀਅਨ (2 ਕਰੋੜ) ਉੱਜੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ.-ਵਾਸੀ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ​ਸਿੱਟਾ ​ਪੰਜਾਬੀ, ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (Lingua Francas) ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਮੀਰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ​ਇਸ ਲਈ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ। ​”ਜੇ ਅਸੀਂ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਈਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ‘ਅਸੀਂ’ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਕਲ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਹੀ ਬੇਗਾਨੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ।

​ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਅਸਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲ਼ੀ-ਪੋਸੀ, ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਲੋੜ ਹੈ।