ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ

ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ: ਕੀ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਲਸ ਹੈ, ਅਰਥਹੀਣ ਕਾਸਦ ਹੈ, ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਾੜਚੂ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਾਲ, ਜੰਗ ਅਤੇ ਅਤਿਵਾਦ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਲਕ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਲਕਬ ਉਸ ’ਤੇ ਢੁਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵੀ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ‘ਧੁਰੰਦਰ 2’ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ’ਤੇ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਦੀਦ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨਾ ਖ਼ਬਤ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਜੰਗ ਤੋਂ ਦੂਸਰਾ ਸਬਕ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮੁਲਕ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਪੂਰ ਸਕਦੇ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਲੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਇਹ ਸਬਕ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨ ਮਗਰੋਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੱਕੋ-ਤੱਕੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਦਿਨ ਯੂ ਏ ਈ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਯੂ ਏ ਈ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਬਕ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੀਨ ਸਾਡਾ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬ੍ਰਿਜੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਗਲਵਾਨ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਝੜਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੀਨ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਆ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਲਕ ਸ਼ਾਇਦ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਾਲਸੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਇਸ ਵਾਰਤਾ ’ਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਚੀਨ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਾਲਸੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ। ਟਰੰਪ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ‘ਦਲਾਲ’ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਉਲਝਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹੱਥ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚੀਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੱਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ, ਚੀਨ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।