ਨਾਸਤਕ ਕੌਣ/ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ

“ਨਾਸਤਕ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇਗਾ।”

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਾਸਤਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਤਕ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਡਰ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੋੜਨਾ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਧਨ ਉੱਤੇ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਸਤਿਕ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਸਹਾਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਦੇਣਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੋਚ ਲਵੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੀਵੇਗਾ। ਜਿੰਨਾ ਧਨ ਵਧੇਗਾ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਹ ਬੈਠਣ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਵਧੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।

ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਦੌਲਤ ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸੰਤੋਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਰਾਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਾ ਕੁਝ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜੋੜਦੇ ਹੀ ਰਹੀਏ। ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਉਣਾ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਤ ਕਰਨੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਧਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ