ਮਸਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮਸਲਿਆਂ ਤੱਕ

*ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਗਿਆ ਸੀ।

*ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਤੋਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ।

*ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਸਫ਼ਰ।

*ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਐਨਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ‘ਸਪਾਈਸ ਰੂਟ’ (Spice Route) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਔਕਲੈਂਡ, 9 ਮਾਰਚ (ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ) – ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਬਣਨ-ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ: ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ 1947 ਤੱਕ ਰਾਜ ਵੀ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਵੀ ਕਰ ਗਏ। ਸੋ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਸਲੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਏ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ।

ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ‘ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਵਪਾਰੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਬ ਵਪਾਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਸਾਲੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ’ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੋਤ (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਦਬਦਬਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੂਲ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਅੱਜ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਭਾਰਤੀ ਖਾਣੇ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ।

ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ (ਕਾਲਾ ਸੋਨਾ): ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ‘ਕਾਲਾ ਸੋਨਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਸਫ਼ਰ (ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਭਾਰਤ)

ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਕਸੀਕੋ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾਪਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ: 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਲਗਭਗ 1498 ਤੋਂ ਬਾਅਦ), ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਪਾਰੀ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਗੋਆ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਸਿਹਤ ਫਾਇਦੇ ਵੀ ਹਨ: ਜਿਵੇਂ ਵਿਟਾਮਿਨ: ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੈਪਸੈਸਿਨ (Capsaicin): ਇਹ ਉਹ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾਪਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਮਿਰਚ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਸਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸੋਈ ਘਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਆਏ? (ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ)

ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋੜ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੀਟ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਵਧਾਉਣ ਲਈ। ਜਦੋਂ 1453 ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤਾ (ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ) ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਦੀ ਆਮਦ (1498):

ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਖੋਜੀ ‘ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ’ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਿਆ। ਉਹ 20 ਮਈ 1498 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ‘ਕਾਲੀਕਟ (ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ)’ ਤੱਟ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਸਪਾਈਸ ਰੂਟ (Spice Route): ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਨੇ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਮੋਹ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਲੰਬਸ ਭਾਰਤ ਲੱਭਣ ਨਿਕਲਿਆ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਕੇਰਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ:

ਜਦੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਾਪਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਏ ਮਸਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨਾਲੋਂ 60 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਤੱਟਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ:

ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਡੱਚ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਏ।

ਖੇਤਰੀ ਵੰਡ

ਪੰਜਾਬ (ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ): ਪੰਜਾਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਸਾਲੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤੇ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਧਨੀਆ ਅਤੇ ਜਵੈਣ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਧਨੀਏ ਅਤੇ ਜਵੈਣ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ‘ਗਰਮ ਮਸਾਲੇ’ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ):

ਸਿੰਧ: ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ (Indus Valley Civilization) ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਤੱਕ ਮਸਾਲੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ।

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਹਿੰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ): ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿੰਗ (Asafoetida) ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਖਾਣੇ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ।

ਕੇਰਲ (ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬਾਗ): ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਤੱਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅਰਬੀ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਆਏ। ਕੇਰਲ ਦਾ ਮੁਜ਼ਿਰਿਸ (Muziris) ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਸਾਲਾ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

ਗੁਜਰਾਤ (ਵਪਾਰ ਦਾ ਗੇਟਵੇ): ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਰਾ, ਸੌਂਫ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਥਲ (ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ) ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ 5000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੋਂਢ (Dry Ginger) ਅਤੇ ਲੌਂਗ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਸਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਕੇਸਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ): ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀ ਵਪਾਰੀ ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਇਸਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਮਸਾਲਾ ਹੈ।

ਇਲਾਇਚੀ: ਇਸਨੂੰ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ (Greeks) ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਤਰ (Perfume) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਹਿੰਗ: ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਈ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਖਾਣੇ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਪਿਆਜ਼-ਲਸਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।

ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀਆਂ:

ਸਿਲਕ ਰੋਡ (Silk Road): ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਸ਼ਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਸਪਾਈਸ ਰੂਟ (Spice Route): ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਨੇ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਆਯੁਰਵੇਦ: ਚਰਕ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਸੰਹਿਤਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ।