ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਖੋਖਲਾ 30 ਸੈਕਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰੀਲਾਂ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 31 ਦਸੰਬਰ – ਅਕਸਰ ਮਾਪੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓਜ਼ (Reels) ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 15 ਸੈਕਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਵੀਡੀਓ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ 2 ਘੰਟੇ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੁਮਿਤ ਗਰੋਵਰ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਟਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਲੈਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਲ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਅਜੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫੋਕਸ (ਇਕਾਗਰਤਾ) ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਉਤੇਜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ‘ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਛੋਟੀ ਕਲਿੱਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਮਜ਼ਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ “ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਇਨਾਮ” ਪਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕ੍ਰੋਲਿੰਗ ਹੈ ਅਸਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ
ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ 15 ਸੈਕੰਡ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ 2 ਘੰਟੇ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਪਾਤਰਾਂ (Characters) ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਸੰਦਰਭ (Context) ਜਾਂ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਬੱਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਕ੍ਰੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ‘ਬੋਰਿੰਗ’
ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਲਤ ਅਸਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਨੋਰੰਜਨ (Quick Entertainment) ਦੀ ਆਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਹੋਮਵਰਕ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਬਾਊ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Share this content:
Post Comment