ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ: “ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ” – ਦਿਲਚਸਪੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ/ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਹਰਿਆਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਜੀਟੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, “ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਵਰਲਡ ਐਂਡ ਫੇਅਰੀ ਟੇਲਜ਼”, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀ
ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹਨ, ਨੈਤਿਕ ਸਬਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾ
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। “ਪਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ” ਅਤੇ “ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਵਰਲਡ” ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡਦੀਆਂ ਪਰੀਆਂ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸਾਰ
“ਪਰੀ ਸੇ ਸੰਵਾਦ” ਵਿੱਚ 60 ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਵਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ – ਦੋਸਤੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਆਦਿ। “ਬੱਚੋਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆ” ਵਿੱਚ 70 ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰੇਕ 16 ਲਾਈਨਾਂ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਸਵਾਲਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਧਾਰਨ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। Pothi.com ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ, ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ 5 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁਲ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਤਾਲਬੱਧ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਮਈ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਜੀਵੰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ “ਹੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ, ਪਰੀਆਂ ਝੂਠ ਤੋਂ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ।” ਤੁਕਾਂਤ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ “ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਫੈਸਲਾ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਇੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। 50-60 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਹਿੰਦੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਆਸਾਨ ਹੈ।
ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ
ਹਰਿਆਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਜਾਗਰੂਕਤਾ—”ਕੁਦਰਤ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ”—ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸੌਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਹਾਰਤ “ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਹਿੱਤ ਨਹੀਂ” ਵਰਗੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਲਚਸਪੀ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਉੱਚ ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਜਾਦੂ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਲਗ ਇਸਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। “ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਪਤੰਗ” ਵਰਗੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਹਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਛੋਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ: ਭਾਸ਼ਾ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਸਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼
ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਸੌਰਭ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਇਹ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ। 10/10 ਅੰਕ। ਹਰੇਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖਰੀਦਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੜ੍ਹਨਾ। ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਵਧਾਈਆਂ—ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
(ਡਾ. ਸਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ, ਪੀਐਚਡੀ (ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ), ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ ਹਨ।)
– ਡਾ. ਸਤਿਆਵਾਨ ਸੌਰਭ,
ਕਵੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੈਨਲਿਸਟ,
333, ਪਰੀ ਗਾਰਡਨ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਭਵਨ, ਬਰਵਾ (ਸਿਵਾਨੀ) ਭਿਵਾਨੀ,
ਹਰਿਆਣਾ – 127045, ਮੋਬਾਈਲ: 9466526148,01255281381
Share this content:
Post Comment