ਕਿਊ. ਆਰ. (QR) ਕੋਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹੋ ਸਾਵਧਾਨ

ਔਕਲੈਂਡ, 18 ਅਗਸਤ 2026 (ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ ) – ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੀਨੂ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਨਾਲ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਠੱਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਇਸ਼ਿੰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਚਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਦੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਯੂ-ਆਰ-ਐਲ (URL) ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ, ਬਿਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਫੀਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।

ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਠੱਗੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜਾ ਲਿੰਕ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਅਸਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨਕਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਚਿਪਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ, ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਕੋਡ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਵਾਇਰਸ ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਕਲੋਨ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

• ਸਟਿੱਕਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ: ਜੇਕਰ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਕਿਸੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਮੀਟਰ, ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਪੋਸਟਰ ’ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀ ਕੋਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਟਿੱਕਰ ਵਜੋਂ ਚਿਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਕੈਨ ਨਾ ਕਰੋ।
• ਯੂ-ਆਰ-ਐਲ (URL) ਪ੍ਰੀਵਿਊ ਦੇਖੋ: ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਫੋਨ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ QR ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਲਿੰਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੇਕਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਸਪੈਲਿੰਗ ਗਲਤ ਹੈ ਜਾਂ ਅਜੀਬ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੋ।
• ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਯੂਜ਼ਰਨਾਮ, ਪਾਸਵਰਡ, ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਤਫਸੀਲਾਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਓ। ਅਸਲੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
• ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਦੇ ਅਸਲੀ ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਕੈਨਰ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਕ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।

ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਅਸਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਕਲੀ/ਡੁਪਲੀਕੇਟ, ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:

• ScanTotal (scantotal.net): ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਫੋਟੋ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜਾ ਲਿੰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
• Bitdefender Scamio: ਇਹ ਏ.ਆਈ. ਟੂਲ ਸ਼ੱਕੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਠੱਗੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• Scantrust: ਉਤਪਾਦਾਂ (Products) ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਟਿੱਕਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ: ਠੱਗ ਅਕਸਰ ਅਸਲੀ ਕੋਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਨਕਲੀ ਕੋਡ ਚਿਪਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਕਿੰਗ ਮੀਟਰਾਂ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਕੋਡ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੱਲਗ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਸਟਿੱਕਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
• ਛਪਾਈ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ (Print Quality): ਨਕਲੀ ਜਾਂ ਕਲੋਨ ਕੀਤੇ ਕੋਡ ਅਕਸਰ ਧੁੰਦਲੇ, ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਛਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੋਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ (Quishing) ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਅਸਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:

1. ਪਾਰਕਿੰਗ ਮੀਟਰਾਂ ’ਤੇ ਨਕਲੀ ਸਟਿੱਕਰ (Parking Meter Scams):

• ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਣ: ਯੂ.ਕੇ. (UK), ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਠੱਗਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕਿੰਗ ਮੀਟਰਾਂ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਅਸਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਨਕਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡਾਂ ਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤੇ।
• ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਠੱਗੀ: ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕ ਪਾਰਕਿੰਗ ਫੀਸ ਭਰਨ ਲਈ ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਕਾਰਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਲੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਫੀਸ ਨਾ ਭਰੀ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਨ ਵੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

2. ਈ-ਮੇਲ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੰਨ੍ਹ (Corporate Email Quishing):

• ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਣ: 2023-2024 ਦੌਰਾਨ ‘ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ 365’ (Microsoft 365) ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
• ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਠੱਗੀ: ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਤਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ 2FA (Two-Factor Authentication) ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰੋ। ਈ-ਮੇਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫਿਲਟਰ ਲਿੰਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜ ਪਾਉਂਦੇ। ਸਕੈਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਈ.ਡੀ. ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਏ।

3. ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਟੇਬਲ ਮੀਨੂ ਠੱਗੀ (Fake Restaurant Menu Codes):

• ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਣ: ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੇ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਟੈਂਡਾਂ ’ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਕੋਡ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
• ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਠੱਗੀ: ਗਾਹਕਾਂ ਨੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦੇਣ ਜਾਂ ਬਿਲ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਠੱਗਾਂ ਦੀ ਫਰਜ਼ੀ ਪੇਮੈਂਟ ਵਿੰਡੋ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਕਾਰਡ ਦੀਆਂ ਤਫਸੀਲਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ।

4. ਬਿਜਲੀ ਬਿਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਚਲਾਨ ਦਾ ਝਾਂਸਾ (Utility Bill & Traffic Fine Scams):

• ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਣ: ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਟਸਐਪ (WhatsApp) ਜਾਂ ਐਸ.ਐਮ.ਐਸ. (SMS) ਰਾਹੀਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿਲ ਜਾਂ ਟਰੈਫਿਕ ਚਲਾਨ ਦੇ ਫਰਜ਼ੀ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜੇ ਗਏ।
• ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਠੱਗੀ: ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, “ਤੁਹਾਡਾ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਅੱਜ ਰਾਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਬਿਲ ਭਰੋ।” ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5. ਫਰਜ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਕਲੋਨ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ (Fake/Cloned Product Packaging):

• ਅਸਲ ਉਦਾਹਰਣ: ਮਹਿੰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਵਾਈਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ) ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ’ਤੇ ਲੱਗੇ ਅਸਲੀ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਦੀ ਫੋਟੋਕਾਪੀ/ਕਲੋਨ ਕਰਕੇ ਨਕਲੀ ਸਾਮਾਨ ’ਤੇ ਛਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਠੱਗੀ: ਖਰੀਦਦਾਰ ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਨ ਅਸਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਨਕਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ QR ਕੋਡ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਕਹਾਣੀ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। QR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Quick Response (ਕੁਇੱਕ ਰਿਸਪਾਂਸ) ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ‘ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ’ ਜਾਂ ‘ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਸਾਲ 1994 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਡੇਨਸੋ ਵੇਵ (Denso Wave) ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮਾਸਾਹੀਰੋ ਹਾਰਾ (Masahiro Hara) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਬਾਰਕੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਾਸਾਹੀਰੋ ਹਾਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਅਜਿਹਾ ਕੋਡ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸਕੈਨਰ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ (Quickly) ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਗਟ (Response) ਕਰ ਸਕੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਵੇਂ ਕੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ Quick Response Code (QR Code) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਰੰਗਦਾਰ ਕਿਊ.ਆਰ. ਕੋਡ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਰੰਗਦਾਰ ਕਿਊ. ਆਰ. ਕੋਡ ਵੀ ਨਵੀਂ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਹਨ।