ਕਮਲ ਦੀ ਕਰੈੱਚ ਦੇ ਕਬੂਤਰ

ਗੱਲ 1993-94 ਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬੰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਜਾਵੇ ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬੀਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਕੈਂਚੀ ਜਾਂ ਡੰਡਾ ਸਾਈਕਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ। ਅਪਰੈਲ 1992 ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜੀਅ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਸੀ। ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਚਾਚੇ-ਤਾਏ, ਭੂਆ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਾਕੇ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਇਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡੋਂ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਸਨ।

ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਨੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਚਾਅ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ‘ਜਣੇਪਾ ਛੁੱਟੀ’ ਬੀਤ ਗਈ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਡਿਊਟੀ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਾ-ਪਾ ਕੇ ਪੌਣਾ ਸਾਲ ਮਸੀਂ ਲੰਘਿਆ। ਨਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਤੜਾਗੀ ਤੰਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਭਲਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪੁੱਠਾ ਸਿੱਧਾ, ਸਿੱਧਾ ਮੂਧਾ ਗੇੜੇ ਖਾਂਦਾ ਧੜੰਮ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ! ਹੁਣ ਜਾਗਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ’ਤੇ ਵੀ ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ! ਜਦੋਂ ਰਸੋਈ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਜਾਂ ਤਾਰ ਤੱਕ ਗਿੱਲਾ ਸੁੱਕਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾਉਣ, ਲੈਣ ਜਾਣਾ ਨਾਨੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਕੁੜੇ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਕੌਣ ਆ? ਵੇਖੀਂ ਵਸਾਹ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਬਲੂਰ ਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਵੀ ਡਰ ਐ ਭਾਈ। ਤੇਰੇ ਨਾਨਕੀ ਪਰਲੇ ਵਿਹੜਿਓਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਿੱਲੀ ਲੈ ਗਈ ਸੀ, ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ’ਕੱਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੰਮ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਸੀ ਧੀਏ। ਸੁਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਤਕੜਾ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜਣ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਛੱਡੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਖਾਧੀ ਕੜ੍ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲੂੰ।’’ ਕਾਕੇ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਸ਼ਗਨ ਫੜਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ, ‘‘ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਲ ਮੈਨੂੰ ਤੜਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਧੀ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਾ ਆਈਂ, ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ’ਤੇ ਜਾਣਾ। ਘਰੇ ਸਰਦਾ ਨ੍ਹੀਂ।’’ ਉਹ ਸਿਰ ਪਲੋਸ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ। ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਨਾਨੀ ਸੰਭਾਲਦੀ। ਨਾਨੀ ਨੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਮਾਲਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੰਡਾ ਬੁੜਕਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਆਖਰ ਨਾਨੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਆਏ ਗਏ ਦਾ ਘਰ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੀ ਜੀ ਆਈ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਹਾਈਕੋਰਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਹੋ ਥਾਂ ਲੱਭਦੀ ਸੀ। ਫਰੀਦਕੋਟ, ਮੋਗਾ, ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ, ਨਾਨੀ ਦੇ ਪੇਕੇ, ਇੱਧਰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮਾਨਸਾ, ਬੋਹਾ, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਗੱਲ ਕੀ ਜੋ ਆਵੇ ਸੋ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ। ਸਾਰੇ ਦੋਵੇਂ ਘਰੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਢਾਈਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਸਬੰਧੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਕਾਕੇ ਨੂੰ ਕਰੈੱਚ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿਖਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਕਰੈੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਕਰੈੱਚ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਤੇ ਉਹਦੀ ਘਰਵਾਲੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਹਸੂੰ ਹਸੂੰ ਕਰਦੇ ਚਿਹਰੇ। ਹਿੰਮਤੀ ਵੀ ਪੂਰੇ ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਫੁੱਲ ਕਿਰਦੇ। ਰੋਂਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝੱਟ ਮੋਢੇ ਲਾ ਵਰਾ ਲੈਂਦੇ। ਹੋਰ ਵੀ 15 -20 ਬੱਚੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਜੌੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸੀ, ਚੁੰਨੂ ਮੁੰਨੂ, ਦੋਹੇਂ ਭਰਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸੀ।