ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਜ਼ਬ ਵਿਧਾਨ – ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਨ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ-36 ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਲਚਲ

ਔਕਲੈਂਡ, 28 ਮਾਰਚ (ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ) – ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਰਥ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰੈਫਰੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਸਰਵਿਸ’ ਵਿਖੇ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ (atomic clocks), ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਅਸਲ ਰੋਟੇਸ਼ਨ (ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਗਤੀ) ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਅਕਸਰ, ਘੜੀਆਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸੈਕਿੰਡ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 36 ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਲਚਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਾਡੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ’ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਬਦਲਾਅ 1972 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 27 ਸੈਕਿੰਡ ਜੋੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਸੀ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਗਤੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਬ੍ਰੇਕ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾੜਾ ਹੁਣ ਉਸ ਨਿਰੰਤਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸਦੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਖਲ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੈ।

ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਸਕੇਟਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸਧਾਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਫਿਗਰ ਸਕੇਟਰ (figure skater) ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਜੋ ਕਦੇ ਧਰੁਵਾਂ (Poles) ’ਤੇ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਿਘਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ (Equator) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਭਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁੰਜ (Mass) ਦੀ ਇਸ ਮੁੜ-ਵੰਡ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਜੜ੍ਹਤਾ (Inertia) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਮੁਸਤਫਾ ਕਿਆਨੀ ਸ਼ਾਹਵੰਦੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਰੂਪੀ ‘ਫਿਗਰ ਸਕੇਟਰ’ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਜਿੰਨਾ 2000 ਤੋਂ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦੀ ਲਗਭਗ 1.33 ਮਿਲੀਸੈਕਿੰਡ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇਸ ਫਰਕ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਟੀਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੀਵ-ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੁਸਤੀ ਅਸਧਾਰਨ ਸੀ, ਈ. ਟੀ. ਐਚ. ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਅਤੇ ਵਿਏਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 36 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਬੈਂਥਿਕ ਫੋਰਮਿਨੀਫੇਰਾ’ (benthic foraminifera) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ-ਸੈੱਲ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ (fossils) ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।

ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 36 ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਦੇ ਦੌਰ ਨੇ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਸਤੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸੁਸਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ—ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਟੀਮ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ’ਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਲਈ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੀਪੀਐਸ (GPS) ਵਰਗੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਿਲੀਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਫਰਕ ਵੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ‘ਭੈ’ (Cosmic Order – Hukam) ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਾਂ ‘ਭੈ’ (ਡਰ/ਨਿਯਮ) ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੰਗਤੀ: ‘ਭੈ ਵਿਚਿ ਸੂਰਜੁ ਭੈ ਵਿਚਿ ਚੰਦੁ ॥ ਕੋਹ ਕਰੋੜੀ ਚਲਤ ਨ ਅੰਤੁ ॥’ ਵਿਆਖਿਆ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਿਯਮ (ਭੈ) ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਕਰੋੜਾਂ ਕੋਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਲਗਾਤਾਰ ਤੈਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ’ਭੈ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ (Laws of Physics) ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਬੰਧ: ਜਦੋਂ ਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁਣ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਉਸ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘ਖਲਬਲੀ’ (Chaos) ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ’ਹੁਕਮ’ ਜਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਚਾਲ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।