ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ, ਪਰ ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਭੁਲਾਇਆ ਇਤਿਹਾਸ ; ਸਿਲਕ ਰੋਡ (Silk road)

ਔਕਲੈਂਡ, 23 ਜੂਨ, 2026 – ਔਕਲੈਂਡ ਏਅਰਪੋਰਟ ਉਤੇ ‘ਕਸਟਮਰ ਸਰਵਿਸ ਅੰਬੈਸਡਰ’ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ‘ਸਿਲਕ ਰੋਡ’ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਡਿਪਾਰਚਰ ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਵੀ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ ਉਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪਕਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੂਡਲਜ਼, ਸੂਪ ਅਤੇ ਕਰੀ ਪਰੋਸਦੇ ਹਨ।

ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਇਸ ਦੇ ਭਾਰਤ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਿ੍ਰਟੇਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ:-

ਨਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (The Silk Road Connection) ਇਹ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ‘ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ’ (Silk Road) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ (Ancient Times) ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਪਰਸ਼ੀਆ (ਈਰਾਨ) ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਾ ਸੀ। ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਇੱਕੋ ਛੱਤ ਹੇਠ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ (Link with India) ਭਾਰਤ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ‘ਸਿਲਕ ਰੋਡ’ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

• ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲੇ, ਕੱਪੜੇ (ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ) ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
• ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ’ਤੇ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੇ ਮੇਨੂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਿਟੇਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ) ਨਾਲ ਸਬੰਧ (Link with Britain) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਗਿਆ:

• ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ: ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
• ਗਲੋਬਲ ਪਛਾਣ: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ, ਚਾਹ (Chai) ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਏਅਰਪੋਰਟਾਂ ’ਤੇ ਜੋ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫੂਡ ਕਲਚਰ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ।

ਔਕਲੈਂਡ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰਮੀਨਲ (ਡਿਪਾਰਚਰ ਫੂਡ ਕੋਰਟ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਸਿਲਕ ਰੋਡ’ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਨੂੰ ‘ਕੀਵੀ ਡਿਸਕਵਰੀ ਗਰੁੱਪ’ ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ‘ਵਾਕਰ’ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੰਗਲੌਰ ਮਲਟੀਪਲੈਕਸ। ਇਹ ਛੇ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਵਾਲਾ, 1100-ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਮਲਟੀਪਲੈਕਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਲਕ ਰੋਡ, ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਸੀ, ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂ ਰਹੇ ਹਨ:

1. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਬੰਧ) ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬੰਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (ਉਦਾਸੀਆਂ) ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

• ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੱਬਤ, ਲਦਾਖ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ (ਕਾਬੁਲ), ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ (ਬਗਦਾਦ) ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਸਨ।
• ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਅਰਜਨ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰੇਵਿਆਂ) ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਸ਼ਹਿਰਾਂ —ਸਮਰਕੰਦ (Samarkand), ਬੁਖਾਰਾ (Bukhara), ਅਤੇ ਅੰਦੀਜਾਨ (Andijan)— ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹੀਆਂ, ਜੋ ਇਸ ਰਸਤੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸਨ।

2. ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ (ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ (ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ) ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਵਪਾਰ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ।

• ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ: ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਹੱਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਕਾਫ਼ਲੇ (Caravans) ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਬੁਲ, ਬੁਖਾਰਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ (Yarkand ਅਤੇ Turfan) ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
• ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ: ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਸ਼ਾਲਾਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਤੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚਾ ਰੇਸ਼ਮ (Raw Silk), ਸੋਨਾ, ਵਧੀਆ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਪੰਜਾਬ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

3. ਜਨਰਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਿੱਬਤ ਮੁਹਿੰਮ (ਸੰਨ 1841) ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਰਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਸਨ) ਨੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਯਾਨੀ ਲਦਾਖ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੱਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ (Qing-Tibetan) ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਡੋਗਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (POWs) ਵਜੋਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਗਭਗ 200 ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਹਾਸਾ (Lhasa) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।

4. ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਮਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰਿਆਂ — ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ (Hong Kong) ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ (Shanghai) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੰਨ 1908 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ (Maritime Silk Road) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ। ਅੰਤ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ – ਸਿਲਕ ਰੋਡ ’ਤੇ ਕਰੋ ਵਿਚਾਰ:

-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ- ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ‘ਸਿਲਕ ਰੋਡ’ (ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ) ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ/ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ’ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਮੰਗ: ਉਹ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵਾਹਗਾ-ਅਟਾਰੀ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ (Central Asia) ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ: ਸ. ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਚਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਸਬੰਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਹੈ।

‘ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ’ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ’ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੇ ਵਪਾਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ) ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ. ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ) ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਲਾਂਘਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲ ਸਿੱਧਾ ਉੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਮੀਰੀ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ‘ਸਿਲਕ ਰੋਡ’ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਾਬੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।